ميزان درجه وضوح تصوير و چاپگر: ‌يكـــــي از دلايل ابهـــــام در تنظيم دقيق درجـــــه وضوح، وجود دو نـــــوع از آن به طور هم‌‌زمان است: يكي براي تصاوير و يكي براي چاپگر. درجه وضوح تصاوير، بــه معناي تعداد پيكسل‌‌هاي موجود در آنهــا و درجه وضوح چاپگر به معناي تعداد نقاطي است كـــــه يك چاپگر روي هر اينچ از كاغذ قرار مي‌‌دهـــــد. هر يك از ايـــــن دو نوع درجه وضوح بايد به طور جداگانه انتخاب شود. اگر چه هر دو نوع آنها برحسب نقطه در اينچ (dpi) ‌بيان مي‌شوند، اما بهتر است بـــــراي جلوگيري از اشتباه، ( dpi‌نقطه در اينچ) را براي چاپگرها و ppi‌ (پيكسل در اينچ) را براي تصاوير استفاده كنيد. ‌
پيكسل‌‌ها و پيكسل در اينچ: درجـــــه وضوح تصاوير را مي‌‌توان برحسب تعداد كل پيكسل‌‌هاي يك تصويـــــر (يعني حاصل‌ضرب تعداد پيكسل‌‌هـــــاي عرض و طول تصويـــــر) و يا برحسب تعداد پيكسل‌‌هـــــاي موجـــــود در يك اينچ بيـــــان كـــــرد. بـــــراي مثـــــال، يك تصويـــــر 2 مگـــــاپيكسلـــــي ‌مي‌‌تــواند 120001600 پيكسل باشد (1920000 = 16000 * 1200). حـــــال اگر اين تصوير را در اندازه‌‌هاي 446 اينچ چاپ كنيد، 1600 پيكسل در طـــــول 6 اينچ پخش خواهد شد؛ يعني 266 پيكسل در هر اينچ. اگر اين تصوير را در ابعاد 8810 اينچ چاپ كنيد، 1200 پيكسل در 8 اينچ جـــــاي خواهد گرفت; يعني 150 پيكسل در هر اينچ. ‌
تاكيد بر تعداد پيكسل‌ها در هر اينچ: ‌بهتر است بر تعداد پيكسل در هر اينچ تاكيد داشته باشيد؛ چرا كه در كيفيت خروجي، اين مقياس داراي اهميت است. اگر از مقدار ppi ‌مناسب بـــــراي يك چاپگر خاص و اندازه مـــــورد نظر براي چاپ تصوير برحسب اينچ آگاه باشيد، مي‌‌توانيد در هنگام عكاسي با تبديل ppi ‌به‌اندازه تصوير، ميزان درجه‌وضوح مورد نياز را برحسب پيكسل در پيكسل به دست آوريد. ‌
براي مثال، اگر قصد چاپ تصويري را در اندازه‌‌هاي 8810 اينچ داريد و مي‌دانيد كـــــه چاپگر مورد استفاده با درجه وضوح ppi 200، كيفيت موردنظر شما را ارائه خواهد داد؛ بايد حداقل ميـــــزان درجه وضـــــوح در ضلع كوچك‌‌تـــــر (۸*۲۰۰) 1600 پيكسل و در ضلــع بزرگ‌‌تـــــر (۱۰*۲۰۰) ۲۰۰۰ پيكسل باشد. اگر قصد داريد تصويري را در اندازه 445 اينچ چاپ كنيد، همان كيفيت را با درجه وضوح ۱۰۰۰*۸۰۰ پيكسل بـــــه دست خواهيـــــد آوريـــــد. در هر دو حالت اگر تصاوير خود را برش مي‌‌دهيـــــد، اين ميزان درجه وضوح بايد بعد از برش محاسبه شود. ‌
يك اندازه براي تمام چاپگرها مناسب نيست: تعييـــــن ميـــــزان درجه وضوح تصاوير برحسب پيكسل در اينچ (ppi)، بـــــه چاپگر مورد استفاده بستگـــــي دارد. فرضا اگر عكسي را براي بروشور شركتي تهيه مي‌‌كنيد و قصد داريد آن ‌‌را در يك مركز ‌خدمات كامپيوتري به چاپ برسانيد، به درجـــــه وضوح متفاوتي نسبت بـــــه چاپ آن توسط چاپگر جوهر افشان خود در منزل، نياز خواهيد داشت.
درجه وضوح بيشتر، هميشه بهتر نيست: در هر چاپگر، حد مطلوبي براي درجه وضوح تصاوير وجود دارد. اگر چه در چاپگرهاي مختلف، جزئيات چاپ تفاوت دارد، اما اين مطلب همواره صحيح است كه درجه وضوح بيش از حد مطلوب، فضاي ديسك بيشتري اشغال كـــــرده و به زمان طولاني‌‌تري نيز براي چاپ نياز خواهد داشت. اين امر حتي ممكن است به كيفيت تصوير نيز آسيب برساند. ‌اطمينان حاصل كنيد درجه وضوح تصويري كه به چاپ مي‌‌رسانيد، در محدوده مطلوب چاپگر قرار داشته باشد. براي احتياط بيشتر، بالاترين درجه وضوح در محدوده تنظيمات چاپگر را انتخاب كنيد، اما بالاتر از آن نرويـــد. اگر تصويري را با درجه وضوح بالاتري نسبت به بالاترين محدوده مطلوب در چاپگر، عكاسي كرده‌‌ايد يك كپي از عكس تهيه كرده و با استفاده از برنامه‌‌هاي ويرايش تصاوير، با حفظ نسخه اصلي، ميزان درجه وضوح نسخه دوم ‌‌را تغيير دهيد. ‌
برنامه‌هـــاي مختلف، از روش‌‌هاي گوناگون براي تغييـــــر درجه‌وضوح استفاده مي‌‌كنند. به همين دليل دستور‌العمل يكسانــــي براي انجام چنين كــــاري وجــــود نــــدارد. برخــــي از اين برنامه‌ها امكان تغيير تنظيمات ppi ‌را فراهم مي‌‌سازند، در حالي كه برخــــي ديگر امكان مي‌‌دهنــــد تا تعــــداد كل پيكسل‌‌ها را در طول و عرض تصاوير تغيير دهيد و تعدادي نيز هر دو امكان را به وجود آورده‌‌اند. ‌
تنظيم ميزان درجه وضوح معمولا با تنظيم اندازه تصاوير همراه است. براي مثـــــال در برنامـــــه‌ فتوشاپ (Photoshop) ‌مي‌‌توانيد بـــــا انتخـــــاب گزينه Image Size ‌در منوي Image‌، اندازه و درجـــــه‌وضوح تصاويـــــر را تغيير دهيد. (البته تغيير هر دو كميت به طور همزمان مي‌‌تواند گيج كننده باشد. بنابراين، اگر قصد تغيير هر دو را داريـــد، بهتر است ابتدا اندازه تصوير را تغيير داده، كادر محاوره‌‌اي Image Size‌ را بسته و در صورت لـــزوم ايـــــن تغيير را ذخيره كنيـــــد. سپس ميزان درجه وضوح را تغيير دهيد.)
گزينـــــه تغيير ميزان درجه وضوح معمولا (همچون برنامه فتوشاپ) Resampling ناميده شود. اگر اين گزينـــــه را در اختيار داريد، تغيير تنظيمـــات ppi بسيار آسان‌خواهد بود، اما اگر تنها گزينه موجود، تغييـــــر درجه وضوح كلي تصويـــــر باشد، نياز بـــــه كمي محاسبـــــه رياضي خواهيد داشت. در ايـــــن حالت بـــــراي تعيين ميــزان درجه وضوح برحسب تعداد پيكسل‌‌هاي افقي يا عمودي، درجه وضوح مورد نظـــــر بـــــرحسب پيكسل در اينچ (ppi) ‌را در انـــــدازه عرض يـــــا طول تصويري كه چاپ خواهيد كرد (برحسب اينچ)، ضرب كنيد. ‌
چــــــاپ توسط چاپگرهـــــاي جوهـــــر افشان، ليـــــزري يا تجاري: ‌چاپگرهاي جوهر افشان امروزي درجه وضوحي حدود 1200 در 4800 نقطه در اينچ يا بالاتر دارند، اما اين ارقام براي تعيين ميزان درجه وضوح تصوير بي‌‌فايده‌‌اند. چاپگرهاي جوهرافشان (و اغلب فناوري‌‌هـــــاي ديگر چاپ)، تعـــــداد نقطه‌هاي مشخص شده را بـــــا رنگ‌‌هاي محدودي، به چاپ مي‌‌رسانند. اين دستگاه‌هـــــا از ترفندي به نام dithering‌ (تركيب رنگ‌ها در هر پيكسل) استفاده مي‌‌كنند كـــــه در آن نقــاط كوچك بسيـــــاري را در رنگ‌‌هاي مختلف، بسيار نزديك بـــــه يكديگر قرار مي‌دهنـــــد و چشم بـــــا تركيب آنها بـــــاعث مي‌شود رنگ‌‌هـــــاي بيشتري را مشاهده كنيــــم. از آنجائيكه در اين چاپگرهـــــا، براي چاپ هر پيكسل از چنـــــد نقطه استفاده مي‌شود، تصاوير چاپ شده داراي درجه وضوح بسيار پايين‌‌تري نسبت به درجه وضوح ادعا شده، خواهند بود. ‌
در برخي چاپگرها مشخصه‌اي بــــه نام ( lpiتعداد ‌خط در هــر اينچ) وجود دارد كه منظور از آن، تعداد نقـــاط به‌‌كار رفتـــه در هر پيكسل از تصوير است. معمولا بهترين ميزان درجه وضوح براي ‌تصاوير، 115 تا 2 بـــرابر مقدار lpi ‌است. براي مثـــال، ميزان lpi ‌براي چاپ مجلات رنگي 133 و ‌براي بروشورهاي داراي كيفيت بالا 200 است. بنابراين عكس‌‌هايي كه بـــــراي مجلات lpi‌ 133 تهيه مي‌‌كنيد بايد داراي درجه‌وضـــوح (۵/۱ * 133) 200 يـــا (2 * 133) 266 پيكسل در اينچ ‌باشند. ‌
اگر از مقدار lpi ‌چاپگر جوهر افشان (يا ليزري) خـــود اطلاع داريد، عكس‌‌هـــاي خود را بـــــا محاسبه درجه وضوح طبق فرمـــــول بالا (با توجـــه به نوع استفاده از هر عكس)، تهيـــــه كنيد. اگر از lpi‌ چاپگـــر خود بي‌‌اطلاع هستيد، آن ‌‌را ناديده گرفتـــــه و به‌‌ عنوان محدوده مطلوب از درجه وضوح 150 يا 200 پيكسل در اينچ ‌استفاده كنيد. ‌
چاپگر اختصاصي براي چاپ عكس‌‌ها: ‌برخـــــي از چاپگرهـــــاي مخصوص چـــــاپ عكس، جوهـــــر افشـــــان و بقيـــــه آنهـــــا از نـــــوع thermal dye هستنـــــد (كـــــه اغلب بـــــه اشتباه بـــــا نام چاپگرهاي dye sublimation شناخته مي‌شوند.) اغلب چاپگرهاي گرمايي داراي حداكثر درجه وضوح 300 نقطه در اينچ هستنـــــد. برخلاف ميـــــزان درجه وضوح چاپگرهاي جوهر افشان، درجه وضوح 300 نقطه در هـــــر اينچ براي چاپگرهاي گرمايـــــي، همان ميزان درجـــــه وضوح مطلـــــوب است؛ چـــــرا كه اين چاپگرها از ترفند dithering استفاده نمي‌‌كنند و مي‌‌تواننـــــد هر نقطه را بـــــه طور مجزا با يكي از 1667 ميليون رنگ موجود چاپ كننــد. در چاپگرهاي گرمايي، با هر مرحله افزايش درجه وضوح (تا 300 نقطه در اينچ) مي‌‌توانيد شاهد خروجي‌‌هاي بهتري باشيد.
درجه وضوح‌هاي متفاوت را تجربه كنيد: ‌از آنجائيكه انتخاب بهترين درجه وضوح در تصاوير، كمي سليقه‌‌اي است، شايد مايل باشيد درجات مختلف ‌‌را آزمايش كنيد. ايـــــن كار را با چاپ تصويري كه درجه وضوح آن بيش از محدوده مطلوب چاپگـــر است، شروع كنيد. اين عكس را چاپ كرده و ميزان درجه وضوح آن را كاهش دهيد، سپس عكس را مجددا چاپ كرده و عكس‌‌ها را مقايسه كنيد. ‌اگر عكسي را با درجات وضوح متفاوت چاپ كنيد، متوجه خواهيد شد كه افزايش ميزان درجه وضوح تا يك حد خاصي قابل تشخيص است. فرضا در چاپگرهاي گرمايي، اگر درجه وضوح را تا 200 نقطه در هر اينچ افزايش دهيـــــد، تاثير آن را بـــــر كيفيت چاپ مشاهده خواهيد كرد. براي مثال، درجه وضوح 150 پيكسل در هـــــر اينچ ‌بسيـــار بـــا كيفيت‌تـــر از 100 پيكســـل در هـــر اينـــچ خواهـــد بـــود و به همين ترتيب درجه‌وضوح 200 پيكسل در هر اينچ به طور چشمگيري بهتـــــر از 150 پيكسل در هر اينچ است. حال اگـــــر درجـــه وضوح را بيش از 200 پيكسل در هر اينچ تنظيم كنيد، تفاوت چنداني مشاهده نخواهيد كرد. ‌
درجه وضوح بالاتر در چاپگرها هميشه مورد نياز نيست: ‌چاپگرهــاي جوهـــــر افشان معمولا بالاترين تنظيمات درجه‌وضوح خـود را در پشت گزينه‌هايي ماننـــــد custom‌ يا advanced‌ پنهان مي‌‌كنند، اما اغلب چاپگرهاي شركت HP‌ از اين قاعده مستثني هستند. البته اگر گزينه حداكثر DPI را در چاپگرهاي HP ‌انتخاب كنيد، پيغام‌‌ هشداري مشاهده خواهيد كرد مبني بر اينكه انتخاب اين گزينه، باعث طولاني شدن زمان چاپ خواهد شد. ‌
در پايان گفتني است انتخاب بالاترين درجه وضوح در چاپگرها، معمولا تفاوت مشهودي در كيفيت تصاويـــــر به وجود نمـــــي‌‌آورد. بهترين روش براي يافتن بهترين درجه وضوح، چاپ يك عكس با درجات وضوح مختلف در چاپگر است. معمولا خواهيد ديد كه پس از عبور از درجه وضوح‌هاي مشخص شده، ‌به طور چشم‌‌گيـــــري بـــه طول زمان چاپ افـــــزوده مي‌شـــود؛ در حالـي كه بهبود كيفيت، در صورت وجود، بسيار ناچيز است.

مسعود پاك‌نظر
منبع: مجله وب